Marija od Rozarija nova je zlarinska veduta

Slobodna dalmacija, 23.4.2019. Piše Jordanka Grubač, Foto Niksa Stipanicev/Hanza Media

Uza sve ljepote Zlarina sad je pred našom kućom i skulptura Marije Ujević.

Kad god vidim kako negdje, na neko „nemoguće“ mjesto, u prirodi svakako, moguće na otok, putuje neki specijalni teret, ja se odmah sjetim genijalnog filma Wernera Herzoga „Fitzcarraldo“.
U tom ludom i otkačenom filmu (1982.) glavni akteri (Klaus Kinski i Claudia Cardinale) naumili su sagraditi operu za Enrica Carusa usred Amazonske prašume, za što su morali preko brda prebaciti cijeli jedan brod, u komadu i s opremom za opernu kuću u prašumi.
U ovoj je priči također riječ o umjetnosti, umjetnicima i umjetnini, zadatak je nešto manje zahtjevan jer teret je manji (samo 250 kila) uslugu prijevoza pruža Jadrolinija, a prijenos na lice mjesta – mjesni brijeg po imenu Ruža, zlarinski traktor Branka Celića.
Zlarin neće dobiti operu za Enrica Carusa, ali će dobiti svoju prvu umjetničku skulpturu i to ni više ni manje nego jedne od naših najvećih suvremenih skulptorica, Marije Ujević.
Vesela djevojka

Brončana skulptura Marije Ujević, vlasništvo je novog povremenog stanovnika Zlarina, slikara Vatroslava Kuliša kojega, kao ni Ujevićku, ne treba posebno predstavljati kulturnoj i svekolikoj javnosti.
Žena u bronci, teška, rekosmo, oko 250 kilograma, samozatajno se, umotana u dekice u automobilu zagrebačkih registracija, vlasnika Damira Ujevića, uvezla na trajekt za šibenske otoke, i jednako samozatajno iskrcala na zlarinskoj rivi. Među teretnjacima s građevinskim materijalom, s pržinom, gredicama, cimentom, pločama i alatima, nikome nije bilo jasno što tu sad radi – doduše malo poveći – automobil.
A u njemu je ležala Marija od Rozarija! Brončana skulptura Marije Ujević, na putu za Ružu.
Vatroslav Kuliš s Ujevićkom se mijenjao za radove. Marija Ujević kaže:
– O, pa to su umjetnici od pamtivijeka radili – đorali se za djela. Šta mislite kako je Picasso imao tolike radove drugih slikara i kipara svoga doba? Ali, to su morali biti slikari i kipari koji su se volili, tako da se vole i njihovi radovi… Baš mi je drago da će ta vesela djevojka koju su divno patinirali – s tom zelenom bojom kao da je izašla iz mora! – drago mi je da će se skrasiti na Zlarinu. Poznavala sam Vesnu Parun, znala bi doći kod nas na Silbu, u bijeloj haljini, bosa, onako prelijepa, markantna, čudesno obdarena jezikom kojim je stvarala divnu poeziju…

I Marija Ujević i Vatroslav Kuliš nekako su se vezali uz Šibenik i šibenski kraj. Marija Ujević skulpturom kralja Petra Krešimira Četvrtog na reprezentativnom mjestu, tamo gdje gradski đardin izlazi na more. Šibenik ima jednu svoju autentičnu crtu, neku svoju samosvojnost, tradiciju i originalnost, to mi se jako sviđa – kaže kiparica. U familiji ima jednu Zenićku, iz obitelji ugostitelja koji su imali restoran i u Zagrebu, i danas kiparica ima staru šibensku kuharicu iz te familije…

Infišacija u Šibenik

A Vatroslav Kuliš, prije nego se sad skrasio na Zlarinu sanjao je o ateljeu u Šibeniku, baš u Šibeniku, no za to u gradskoj kulturi nije bilo nekog interesa. Svoju „infišaciju“ u Šibenik onda je prebacio na susjedni otok – na Zlarin:
– U Zlarinu sam prvi put bio s glumačkom družinom „Histrioni“, bilo je to 1975. i izvodili smo Domagojadu, trebali smo je i snimiti, ali je bila politički nepoćudna. Sjećam se, na Zlarinu smo igrali Ispo leroja. Atmosfera je bila divna i mjesto mi se jako dopalo. Vratio sam se poslije dvadeset godina. Svakako – u vrijeme dok je još bio živ Mladen Bjažić…Tražio sam neku malu staru kuću i drugdje, svakako sam htio biti u šibenskom akvatoriju, na otoku kojim ne voze auti!
No, nekako, Zlarin mi je stalno bio na prvom mjestu…
Nije bilo žurbe, ali je bilo upornosti u potrazi za nekim mjestom u Šibeniku ili šibenskom akvatoriju gdje je prije svega tražio pogled na ono što ga oduvijek privlači – do fascinacije! A to su, kaže, mediteranski ultramarini i sonorna modrila mora…
– Ne bih bio sretan slikati na Baltiku gdje su valovi pocinčani ili sivi, kako je to u jednoj pjesmi opisao J. Brodski. Moram reći – ono more koje sam više puta gledao s terase tvoje i Granikove kuće na zlarinskoj Oštrici, one mijene, onaj naš zaključak od zimus-oksimoron da je more najljepše kad je vrijeme najružnije… svakim sam korakom bio bliže odluci da na Zlarinu nađem staru-obnovljenu kuću, koja gleda na more, pa se to i ostvarilo.
E, sad smo napokon i moja obitelj i ja zaslužili biti u toj oazi mira, mjestu koje će mi, siguran sam, pružiti idealne uvjete za slikanje.
U vrijeme dok je san o Zlarinu polaganim koracima išao svom ostvarenju, Vatroslav Kuliš u šibenskoj je Lučkoj kapetaniji položio ispit za voditelja brodice i iz betinske marine se otiskivao na susjedne obale. Već godinama njegova je slika dar pobjednicima Šibenske regate krstaša, prva slika u Galeriji Zid Gradske knjižnice u Šibeniku bila je upravo-Kuliševa. Tako zatravljen morem, kojem je posvetio neke od svojih najljepših i najboljih slikarskih ciklusa, Vatroslav Kuliš svoj novi dom i novo slikarsko gnijezdo savija, eto, na Zlarinu. Skulptura Marije Ujević već je nekoliko godina u njegovu vlasništvu:
– Stajala je u ljevaonici „Ujević“ na Črnomercu i cijelo sam je vrijeme htio negdje skrasiti. Mislio sam je staviti kod roditelja moga zeta Aralice u Buzinu, čak su bili napravili postament, no to je još uvijek bilo u Zagrebu. Potom sam pregovarao s prijateljem Ratkom Krstičevićem da bude kod njega u Metkoviću. Isto je bilo s mojim prijateljem konte Pavlovićem u Splitu, kolekcionarom koji ima jednu od najboljih zbirki u Hrvatskoj. Marija mi je savjetovala da tu skulpturu svakako odnesem negdje na more gdje će njenoj patini dobro činiti morski zrak… Marija Ujević za mene je naša najveća majstorica stilizirane skulpture, te discipline koja traži ravnotežu koncepta i senzibiliteta.

Sve se poklopilo

„Stiliziran, to će reći humaniziran onakav kakvog bi ga čovjek stvorio da je Bog“ – rekao je u jednom romanu A. Malraux. I – poslušao sam želju Marije Ujević, budući da je uslišena i moja želja da dođem na Zlarin… Sve se poklopilo!
I tako se brončana skulptura Marije Ujević skrasila u dvoru ispred kuće Danijele i Vatroslava Kuliša na zlarinskoj Ruži. Da! Prethodno je imala prekrcaj, iz automobila na Celićev malo manje udoban i luksuzan – traktor.
Gledat će prema moru, a za leđima će je, kaže Vatroslav, hladiti šumica.
Bogme se četiri-pet muškaraca bavilo postavljanjem Marije od Rozarija na pripremljeno postolje. Uokolo umjetnine radile su bušilice i drugi alati, onda su je njih dva digli za bedra, a druga dva za bokove i ramena, neko je rekao „ajmo ća s njom u zrak“ i drž’ ne daj – osovila se Marija od Rozarija na noge – zapravo, samo jednom je oslonjena na postament.
Damir Ujević na brzinu ispod postamenta uštrca neko ljepilo, silikon, šta li je.
– Gotovo! Zalipljena je – govori netko, a netko drugi primjećuje „ona sad ne može nigdi“.
A baš je mislila gola i bosa prošetati Zlarinom…
– Postolje ja napravio moj prvi susjed Branko Celić, majstor za sve. Na betonskom temelju postavljeno je postolje od specijalnog željeza, kortena. Nadam se da će i žena iz bronce, i moja prijateljica Marija Ujević, biti zadovoljne – a nadam se i stanovnici Zlarina jer, iako je u našem dvoru, skulptura nije ničim zaklonjena pa je na neki način u javnom prostoru – pod našom stalnom paskom.

Otjerana plastika

– Veseli me – uz sve ostalo – da sam postao stanovnik otoka s kojega će uskoro biti otjerana plastika. Oduševljen tom inicijativom odlučio sam kupiti stotinjak platnenih vrećica za spizu, na njima naslikati nešto zlarinsko i podijeliti ih, ali samo domaćima. Na Zlarinu me, kao ljubitelja mačaka, razveselila i mirna koegzistencija mačaka i Zlarinjana.
Briga za „maške“nije baš uobičajena slika na dalmatinskim otocima. A brine se i o sterilizaciji jer, inače bi njihov broj nadmašio broj stanovnika – smije se Vatroslav, ponosni hranitelj dviju zagrebačkih mačaka koji se i zbog tog detalja na Zlarinu osjeća kao doma.

Kako je Marija stigla na Zlarin – PDF


HRT - Razgovor s povodom

Emisija HRT HR 3 - Razgovor s povodom svakog tjedna ugošćuje književnike, znanstvenike i umjetnike, koji predstavljaju svoje aktualne projekte.

Vatroslav Kuliš, vrsni je apstraktni ekspresionist čija slikarska dionica ima važno mjesto u sveukupnom hrvatskom slikarstvu. "Vrlo dominantan aspekt njegova stvaralaštva jest njegova opčinjenost morem i, u širem smislu, nemirnim kretanjem velikih vodenih prostranstava". Tako je između ostaloga u katalogu nedavne dubrovačke izložbe o Kulišu napisao jedan od najpoznatijih svjetskih likovnih kritičara Edward Lucie-Smith. Dubrovačka izložba kao i sveukupno Kuliševo stvaralaštvo povod su i tema razgovora. Urednica emisije je Manuela Frkić Žaja, autor i voditelj razgovora Andrija Tunjić.

Razgovor autora emisije Andrije Tunjića i Vatroslava Kuliša poslušajte na https://radio.hrt.hr/ep/vatroslav-kulis/288483/


Umjetnička galerija Dubrovnik - "Predjeli Dioniza / The Dionysian realm"

Otvorena izložba “Predjeli Dioniza” iz kista Vatroslava Kuliša (Dubrovački vjesnik, 06. 10. 2018.)

“Predjeli Dioniza” naziv je izložbe koju je Vatroslav Kuliš otvorio u Umjetničkoj galeriji Dubrovnik. Kustos izložbe je jedan od najuglednijih britanskih povjesničara umjetnosti, likovni kritičar i autor knjige “Vizualne umjetnosti 20. stoljeća” Edward Lucie-Smith, a pri kuriranju mu pomažu direktor zagrebačke galerije Forum Feđa Gavrilović te likovni i književni kritičar, esejist Milan Bešlić.

Foto: Božo Radić


"Predjeli Dioniza" - Kuliš u Dubrovniku

U utorak, 9. listopada u 19 sati u Umjetničkoj galeriji Dubrovnik otvara se izložba “Predjeli Dioniza” Vatroslava Kuliša.

Edward Lucie-Smith, svjetski poznati britanski povjesničar umjetnosti i likovni kritičar kao gost-kustos bit će prisutan na otvaranju.

Kuliševa retrospektiva u Dubrovniku – HRT Magazin


Izložbe u Poljskoj i Austriji

Vatroslav Kuliš otvara 2018. godinu s dvije izložbe – predstavlja radove iz ciklusa Centripetalne fuge u Miejska Galeria Sztuki, Czestochowa, Poljska od 20.4. do 27.5. U Kunsthaus/Stadtgalerie, Weiz, Austrija bit će izloženi radovi od 10.5. do 2.6.2018. godine.


Zagreb art in Lisbon / Arte de Zagreb em Lisboa - gala opening

“U sklopu 40. obljetnice prijateljstva gradova Zagreba i Lisabona, danas je u Nacionalnom muzeju kočija u Lisabonu otvorena izložba Umjetnost Zagreba Lisabonu. Prisutne je, u ime gradonačelnika Grada Zagreba Milana Bandića, pozdravio pročelnik Gradskog ureda za obrazovanje, kulturu i sport Ivica Lovrić. Susretom naših gradonačelnika, Milana Bandića i Fernanda Medine, 11. srpnja ove godine kada je potpisan Memorandum o razumijevanju, potvrđeno je dugogodišnje prijateljstvo koje nas obvezuje na jačanje kulturnih i gospodarskih odnosa dvaju glavnih gradova. Vjerujem kako će svi posjetitelji Nacionalnog muzeja kočija u narednih mjesec dana osjetiti duh zagrebačke povijesti i uživati u kolorističnim djelima suvremenog zagrebačkog i hrvatskog slikarstva, rekao je pročelnik Lovrić.”

Pročitajte više: http://www.zagreb.hr/otvorena-izlozba-umjetnost-zagreba-lisabonu/117179


Umjetnost Zagreba u Lisabonu, Hrvatski Radio - "Glas Hrvatske"

Razgovor Jasne Džepine Kolarić s Vatroslavom Kulišem povodom otvaranja izložbe “Umjetnost Zagreba u Lisabonu”. Hrvatski Radio – “Glas Hrvatske”, Hrvatima izvan domovine, 2/11/2017.


Zagreb Art in Lisbon, November 3, 18:30 h

Photo: Damir Hoyka

All is set for the exhibition opening on Friday, Nov 3 2017.


Liberdade acentuada

Edward Lucie-Smith, janeiro de 2016

A arte de Vatroslav Kuliš oferece um exemplo de como um estilo de arte, aparentemente universal, pode ser modificado em resposta a diferentes circunstâncias e a condições culturais diversas. Num sentido mais amplo, não há dúvida de que Kuliš pertence à tradição da abstração pictórica que se estabeleceu primeiro na América do Norte e depois, nos anos que se seguiram à Segunda Guerra Mundial, na pintura europeia.

A arte puramente abstrata tinha sido conhecida antes disso, basta lembrar mestresda Arte Moderna como Malevich, Kandinsky e Mondrian. Mas nas obras abstratas do período modernista precoce a ênfase foi dada à criação de formas – o movimento real do pincel tornou-se a força dominante da criação da pintura só após o aparecimento do expressionismo abstrato nos Estados Unidos – especificamente em Nova York, num período em que na Europa grassava a guerra.

Uma das características desse grande movimento artístico, que hoje é considerado tipicamente americano, muitas vezes visto, em meados do século XX, como uma expressão do domínio cultural dos Estados Unidos, acompanhando o seu imenso poder militar e económico, foi destacar a ideia de que a arte é principalmente uma libertação do eu interior.

Essa libertação, de facto, foi uma aquisição através de um processo prolongado. As suas primeiras fases podem ser vistas em algumas obras artísticas produzidas durante o Movimento Romântico do século XIX, embora as emoções violentas da Arte Romântica tenham sido muitas vezes relacionadas com circumstâncias políticas e sociais. Isto pode ser observado numa série de pinturas dos principais artistas franceses e britânicos – aqui pensamos nas obras de Géricault: A Jangada da Medusa (1818-1819), Delacroix: O Massacre de Quios (1824) e J.M.W. Turner: O Navio Negreiro (1840 – dois anos após a abolição da escravatura em todos os territórios britânicos, ela continuava a existir nos Estados Unidos, antiga colónia britânica).

Essa aspiração atingiu uma espécie de culminar com a tela de dimensões gigantescas de Courbet: O Atelier do Pintor – Alegoria Real (1854-1855). A tela revelou o artista, o próprio Courbet, ao mesmo tempo como oponente e igual ao então governante da França, o Imperador Napoleão III.

Na segunda metade do século XIX, a inovação artística avançou numa direção diferente. Após a derrota de França na guerra franco-prussiana (de 1870-1871) e após o colapso do Segundo Império, a arte inovadora tornou-se cada vez mais a expressão de impulsos que existiam no mundo paralelo, fora do domínio da política.

Foram  feitos, ocasionalmente, esforços para tentar mudar isto por artistas pertencentes a vários grupos que, no seu conjunto, construíram o que hoje chamamos de Movimento Moderno, embora o adjetivo “moderno”, hoje, não se aplique mais.

Algumas alianças bizarras foram formadas, como por exemplo, aquela entre o comunismo russo e os principais membros do Movimento Surrealista Internacional, o mais consistente dos movimentos artísticos no período entre as duas Guerras Mundiais e que abrangeu uma grande variedade de nacionalidades. O namoro, mais do lado surrealista do que do lado comunista oficial, nunca foi consumado.

No entanto, os principais surrealistas europeus, pressionados pelas dificuldades da guerra, encontraram, no final, refúgio nos Estados Unidos. O pensamento surrealista, com a sua ênfase em encontrar maneiras de libertar fantasias e instintos gerados no inconsciente, exerceu uma influência importante sobre a evolução do expressionismo abstrato que, em muitos aspectos importantes, pode ser considerado como o sucessor transatlântico do surrealismo.

A ironia é que a arte expressionista abstrata que era, naquela altura, considerada como um produto completamente americano, foi na Europa do pós-guerra, promovida pela CIA, através do Congresso para a Liberdade Cultural, fundado em 1950. O Congresso serviu como um evidente contrapeso ao esquerdismo anti-individualista e autoritário da União Soviética. Embora os artistas que praticaram esse estilo fossem, às vezes, denunciados como “comunistas” por furiosos membros da direita americana, a CIA e os seus muitas vezes imprudentes aliados intelectuais na América e no exterior viram o Expressionismo abstrato como o paradigma absoluto da liberdade, com uma criatividade totalmente libertada – algo completamente oposto ao autoritarismo cultural soviético.

A arte abstrata livremente pintada ainda hoje traz um eco desta atitude, mesmo no território da ex-Jugoslávia, onde nunca houve uma tentativa tão determinada de controlar a expressão artística como existiu até recentemente na própria Rússia e em outros países do bloco soviético. Ao olhar para o trabalho de Kuliš, uma das coisas que se nota imediatamente é a sua marcante liberdade. Ele não obedece a nenhuma regra, e o que, inevitavelmente, ressoa, na consciência de cada um, é um eco das guerras civis que perturbaram esta região da Europa na década de 1990. As pinturas de Kuliš são alegres declarações do direito individual a criar da maneira que o artista o quiser. O seu caráter espontâneo, neste contexto histórico, assume imediatamente conotações políticas e sociais.

A imagem dominante em todas essas obras pode ser interpretada de três formas que não se excluem: como um sol, como uma flor e como um vórtice. Como Leonardo da Vinci destacou no seu conselho aos artistas sobre como criar uma composição figurativa a partir de marcas acidentais manchadas na parede, os seres humanos têm uma compulsão inata para tentar transformar marcas abstratas e símbolos em coisas que o cérebro irá imediatamente reconhecer como imagens que correspondem ao que é conhecido na realidade quotidiana circundante. Artistas, críticos de arte e teóricos do século XX, defensores da Arte Moderna escrita com uma letra maiúscula de advertência, tentaram rejeitar esse impulso, quase sempre em vão. O Quadrado Negro de Malevich, conhecido como o mais radical exemplo da pintura abstrata do século XX, é facilmente lido como uma viúva olhando para um céu noturno. Alguns dos produtos do Movimento de Arte Mínima, do final dos anos 1960 e 1970, como por exemplo a repetição vertical de caixas de Donald Judd, pode, talvez, satisfazer completamente essa ambição de rejeição. O minimalismo marcou, notoriamente, a verdadeira conclusão do Movimento Moderno. Kuliš, no entanto, não pode ser descrito como um artista que abraçou o minimalismo.

De facto, as suas pinturas são melhor lidas se insistirmos em significados específicos, como a celebração alegre da natureza e da existência, celebrações daquela vertigem que a contemplação dos fenómenos naturais às vezes provoca. Alguns dos desenhos de Leonardo sobre o Dilúvio expressam o mesmo sentimento, embora o tom, no seu caso, seja pessimista e não otimista.

No período mais recente da história do pré-modernismo talvez haja um tipo de semelhança com as representações de tempestades de J. M. W. Turner , por exemplo com a sua obra Tempestade de Neve: Aníbal e o seu Exército a Atravessar os Alpes (1812 – Tate Britain, Londres). Assim, Kuliš é um artista moderno no sentido mais verdadeiro do termo, embora no sentido mais paradoxal seja também alguém que está plenamente consciente do seu lugar numa rica tradição.


Arte de Zagreb em Lisboa

Museu Nacional dos Coches

3 de Novembro de 2017 a 3 de Dezembro de 2017

O conjunto de eventos culturais, que se realizam por ocasião dos 40 anos de amizade entre as cidades de Zagreb e de Lisboa, são o resultado da cooperação entre os dois presidentes de câmara, Milan Bandić e Fernando Medina. Com a assinatura pelos dois, a 11 de julho do corrente ano, do Memorando de Entendimento foi confirmada uma relação de amizade de longa data e assumido o compromisso de estreitar, no futuro, as relações económicas e culturais entre as duas capitais. Este intercâmbio cultural e artístico iniciou-se com um festejado concerto da Orquestra Filarmónica de Zagreb, que participou em Lisboa no Festival Ao Largo 2017. A colaboração prossegue com a abertura de duas exposições sobre Zagreb, com o título comum de Arte de Zagreb em Lisboa, exibidas no Museu Nacional dos Coches. Estas exposições apresentam ao público de Lisboa a história da cidade de Zagreb através da lente das fotógrafas Marija Braut e Slavka Pavić e da expressão artística do famoso pintor croata Vatroslav Kuliš. Participando em projetos conjuntos, Zagreb e Lisboa permitem aos habitantes de cada uma das cidades o conhecimento das tradições, culturas e património da outra cidade e fomentam as relações entre instituições destas duas capitais europeias, criando oportunidades na área do turismo e da economia.

museudoscoches.gov.pt